Poëzie en religie 2011
Symposium Poëzie en Religie
‘De sensatie van het uitgestelde begrip’. Zo omschreef T.S. Elliot het lezen, voelen en niet helemaal begrijpen van poëzie. Zo is het voor veel mensen ook met religie. Zonder de bron helemaal te doorgronden en te duiden, komen er gevoelens en emoties vrij.
Dichters, denkers en deelnemers onderzoeken in dit symposium de maatschappelijke inbedding, de rituelen en de overeenkomsten van poëzie en religie. Is er een verschil tussen katholieke en protestantse poëzie? Welke rol speelt poëzie in oosterse religies? Kunnen gedichten troost bieden? Hoe schrijf je een gedicht en hoe vertaal je het?
Hoofdgast is de beroemde Australische dichter Les Murray. Hij schreef het gedicht Poëzie en religie. Neerlandicus en gepassioneerd katholiek Jos Joosten schreef voor dit symposium een essay met dit gedicht als inspiratiebron.
Lees het essay van Jos Joosten
Religies zijn gedichten. Ze verenigen
ons daglicht-ik en onze dromende ziel, ze brengen
onze emoties, instinct, adem en aangeboren gebaren
bij elkaar in het enige hele denken: poëzie.
(Fragment uit Poëzie en religie van Les Murray, vertaling: Maarten Elzinga)
Sprekers
Les Murray is een gerenommeerde Australische dichter. Hij publiceerde bijna dertig dichtbundels en won diverse prestigieuze literaire prijzen. Religie en de rijkdom van het leven spelen een grote rol in zijn poëzie. Hij is in het kader van Poetry International in Nederland.
Maria van Daalen is dichter en Mambo Asogwe (Haïtiaanse vodoo-priesteres). Ze studeerde Nederlandse taal- en letterkunde met als specialisatie middeleeuwse liedkunst.
Peter Henk Steenhuis (o.v.) is neerlandicus en eindredacteur bij dagblad Trouw.
Maarten Elzinga is de vertaler van Les Murray. In 1997 verscheen zijn eerste bloemlezing uit de poëzie van Murray, De slabonenpreek, en in 2010 verscheen De planken kathedraal.
Rien van den Berg is schrijver, dichter en journalist bij het Nederlands Dagblad.
Liesbeth Eugelink is schrijver, essayist en criticus. In 2005 publiceerde zij Recepten voor de ziel, over levenskunst. In 2007 verscheen Niets in mij gelooft dat,
waarin ze aantoont dat religie consequent aanwezig is in de moderne Nederlandse literatuur.
Prof. dr. Jos Joosten is hoogleraar Nederlandse letterkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Prof. dr. Paul van der Velde is hoogleraar Aziatische religies, in het bijzonder hindoeïsme en boeddhisme aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Prof. dr. Hub Zwart is hoogleraar Filosofie van de natuurwetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Dr. Ria van den Brandt is onderzoeker Theorie van religie, ethiek en cultuur aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Em. prof. dr. Theo de Boer, die het werk van Murray in Nederland heeft geïntroduceerd, is eregast.
foto’s
Fotograaf: Stephan Löcke
Tijd: 13.00 – 17.00 uur
Deelname: € 15,- | medewerkers en alumnipashouders RU € 10,- | studenten € 5,-
Inschrijven: kan op de website van Soeterbeeck
Locatie: Studentenkerk Radboud Universiteit, Erasmuslaan 9A, Nijmegen
Naar routebeschrijving
tijdsschema
Klik op de afbeelding voor een grotere versie
programma
De middag begint en eindigt met een plenair programmaonderdeel. Het thema van de middag is gekozen naar aanleiding van het gedicht Poëzie en religie, van de beroemde Australische dichter Les Murray. Jos Joosten las dit gedicht en schreef een essay over zijn leeservaring. Journalist Peter Henk Steenhuis, zelf net klaar met het schrijven van een boek over religie en kunst, gaat met Jos Joosten in gesprek naar aanleiding van dit essay. Voorafgaand aan dit gesprek komt Les Murray zelf aan het woord. Hij draagt voor uit zijn werk. Ook zullen hem een paar vragen gesteld worden.
Na dit plenaire deel kiezen deelnemers uit verschillende workshops:
Workshop 1 – Poëzie in tijden van crisis: de Holocaust, Ria van den Brandt: De Holocaust had een diepgaande invloed op de poëzie en religiositeit van de Joods-Duitse dichteres Nelly Sachs (1891-1970). Aan de hand van twee gedichten laat Ria van den Brandt zien op welke wijze Nelly Sachs’ neoromantische poëzie veranderde in een spirituele poëzie van de Durchschmerzung.
Workshop 2 – Boeddhistische poëzie uit het oude India, Paul van der Velde: Middeleeuws Bengalen heeft een collectie vreemde boeddhistische liederen opgeleverd, die stuk voor stuk worden toegeschreven aan grote mystici. De beeldspraak in deze liederen is zo vreemd dat de gedichten letterlijk niet te volgen zijn, de traditie spreekt van ‘schemertaal’. Vertalen van deze liederen is dan ook een groot probleem, omdat vertalen meteen interpreteren inhoudt. Bovendien zijn ze in zo’n vreemde taal geschreven dat ook de letterlijk betekenis van de woorden niet altijd vastligt. In deze workshop gaan we een paar van deze gedichten bekijken. Door de vreemde woordspelingen heen ontvouwt zich een mystieke wereld die alleen toegankelijk is voor de ingewijde en zou moeten leiden tot hevige extase. Daar gaan we dan ook naar kijken.
Workshop 3 – Het ontstaan van poëzie, Hub Zwart: Ooit was poëzie religie en religie poëzie. De oudste religieuze teksten hebben een poëtische vorm, de oudste poëtische teksten een religieuze inhoud. Geestelijke poëzie kan bogen op een lange traditie. Hub Zwart presenteert zijn eigen gedichten als “archeologie”, als een manier om toegang te krijgen tot religieuze ervaringswerelden van weleer. Met het Johannes Evangelie als vertrekpunt bespreekt hij, in dialoog met het publiek, het hoe en waarom, het ontstaansproces, het scheppingsproces, van poëzie.
Workshop 4 – Katholieke vs. protestantse poëzie, Rien van den Berg en Liesbeth Eugelink: Liesbeth Eugelink en Rien van den Berg zullen het publiek en elkaar bevragen over het verschil tussen en de vooroordelen over katholieke en protestantse poezie. Kunnen de deelnemers raden welke gedichten werden geschreven door katholieke dan wel protestantse dichters? Wat is typisch protestants of katholiek? Of is er nauwelijks een verschil tussen hun teksten?
Maria van Daalen dichter en Mambo Asogwe (Haïtiaanse vodoo-priesteres) sluit het symposium plenair af. Hoe beïinvloedt het geloof van Maria van Daalen haar gedichten. Haar werk wordt omschreven als mystiek en symbolisch. Wat is de relatie tussen haar religie en poëzie? Hierover zal Van Daalen kort vertellen, waarna zij zal voordragen uit eigen werk.
