Voorwoord Ramsj-essaybundel
Ramsj, de toekomst van het boek
Voorwoord
Het papieren boek is voor het eerst in eeuwen niet het enige podium voor literatuur. Daarom vroeg Literair Productiehuis Wintertuin twee schrijvers, een politicus, een grafisch kunstenaar, een promovenda en een festivalmaker om hun licht te laten schijnen over de ingrijpendste veranderingen in het literaire veld sinds de uitvinding van de boekdrukkunst. Zo neemt schrijver Ivo Victoria in deze bundel de verhouding tussen auteur en uitgever onder de loep en herdefinieert hij hun samenwerking. Beide zullen hun werkwijze aan dienen te passen, willen zij kunnen overleven in het gedigitaliseerde en vercommercialiseerde literaire veld.
Voor schrijver Martijn Brugman is de nieuwe manier van bewegen binnen het literaire veld totaal vanzelfsprekend; hij beschrijft in zijn bijdrage aan deze bundel hoe hij zichzelf uitgeeft als magazine: “BAM! Daar zou het op tafel liggen. Haha! Kijk eens wat ik doe man, iets volslagen krankzinnigs. Iets dat mensen wel eens volledig niet zouden kunnen begrijpen. Maar ik doe het gewoon: ik geef mezelf uit als tijdschrift. Een tijdschrift met de onmogelijke titel Maeb is een magazine.”
Bij een nieuwe manier van schrijven hoort natuurlijk een nieuwe manier van lezen. Grafisch kunstenaar Kasper Andreasen bespreekt de manier van lezen die hij als symptoom van deze tijd ziet: “The automatized gesture of picking up a printed object and flipping through it is a very common reaction to today’s abundant cultural production of printed matter[…]. This act in a way has become a common reading condition. The act of flipping produces a short film in our minds; it is as if the flickering of the pages becomes a short cinematographic experience.” Deze cinematografische ervaring toont Kasper in het beeldessay dat hij samen met Hanne Lippard maakte bij zijn tekst.
Ook in het artikel van festivalmaker Joost Heijthuijsen komt de nieuwe manier van lezen én van schrijven uitgebreid aan bod: “voor het schrijven van dit stuk wil ik nog wel eens iets opzoeken. De barre tocht van twee meter naar mijn boekenkast bespaar ik door de passage op te zoeken in Google Books. Dit stuk is voor een gedeelte geschreven op een mobiele telefoon, waarmee ik kleine gedachten naar mezelf mailde. De rest schreef ik op mijn laptop in mijn luie stoel en in de tuin. Misschien is schrijven, vergeleken met vroeger, meer een proces geworden: het is geen plaats- en mediumgebonden activiteit meer. Waar schrijven vroeger een gevecht was met het witte blad is het nu een gevecht met het volle scherm.”
Politicus Guy Verhofstadt daarentegen, verwacht niet dat de veranderingen in het literaire veld het voortbestaan van het analoge boek zullen verhinderen. Oud en nieuw zal naast elkaar bestaan: “Wat onze communicatiemogelijkheden vergroot, zal ze niet inperken. Nieuwe media zijn als concentrische cirkels in een oneindige ruimte. Het zijn geen communicerende vaten. Wat erbij komt, moet niet op een ander punt weer ingeleverd worden. Steeds vaker is het niet of-of, maar en-en.”
Promovenda Inge van de Ven ziet het papieren boek ook niet zo snel verdwijnen, maar ziet het meer en meer een object van creatieve innovatie worden. Denk aan Mark Z. Danielewksi, Steve Erickson, David Mamet, Steven Hall en Jonathan Saffran Foer die helemaal los gaan met de vorm van de roman: “zij experimenteren naar hartenlust met typografie, materialiteit en visueel design, en zijn niet bang om elementen uit andere media te incorporeren in hun werk. Ze rekken de grenzen van het lineaire stramien van geprinte tekst op tot in het extreme, en betrekken het lichaam van de lezer, diens handen en ogen, actief in het leesproces. Ze laten ons lezen in meerdere richtingen, het boek ondersteboven en achterstevoren draaien, gebruiken illustraties en flip-book technieken. Boekvorm, kaft, pagina en typografie worden zo tot onlosmakelijke en dynamische onderdelen van de inhoud van de roman.” En dat is precies wat wij getracht hebben met deze bundel: experimenteren met de vorm, kaft, pagina’s en typografie van de traditionele essaybundel, en tegelijkertijd ouderwets stof tot nadenken bieden aan de hand van deze zeer uiteenlopende essays over de toekomst van het boek.
