Ramsj: fel debat over veranderingen in het boekenvak

Schrijvers, critici, uitgevers, wetenschappers en boekhandelaren debatteerden gisteravond in De Rode Hoed over de toekomst van het papieren boek, en de veranderingen in het boekenvak. Zijn en blijven uitgeverijen de gatekeepers die het kaf van het koren scheiden, of hebben moderne digitale lezers slechts een platform nodig waarop zij alle digitale content kunnen aanschaffen? Beide kanten werden fel verdedigd.

Reif Larsen - foto Wintertuin / Ñusta Nina

Lees hieronder een verslag van de avond. 

Volgens schrijver Reif Larsen moeten we ons niet afvragen of dit het einde is van het papieren boek (want dat is niet zo), maar wat de toekomst van boeken is. Hierbij moet je kijken naar de kracht van het medium, en kun je het eerdere referentiekader loslaten. Waarom met e-books het papieren boek nabootsen, als het nieuwe medium anders werkt? Digitale techniek biedt andere, unieke dingen, en daar moeten we op inspelen.

Marja Pruis (De Groene Amsterdammer) gelooft evenmin dat het papieren boek verdwijnt, maar zegt zich met deze overtuiging wel onderdeel te voelen van een soort enclave. Al houdt zij überhaupt niet van sombere toekomstbespiegelingen, ze blijft geloven in de snuffelzin en tastzin van de mens.

Onder leiding van Isolde Hallensleben gingen vervolgens uitgevers Lidewijde Paris (Nieuw Amsterdam) en Lex Jansen (Arbeiderspers) in fel debat met techno-viking Alexander Klöpping en festivalorganisator Joost Heijthijsen.

Klöpping vindt de arrogantie van Nederlandse uitgevers stuitend: ze moeten naar voorbeeld van Amazon in de VS samenwerken om één platform voor e-books te bieden. Volgens Lidewijde Paris zijn uitgevers hier al wel mee bezig, ze hebben in ieder geval al wel – in tegenstelling tot in de VS – één vorm afgesproken. Paris nodigde de jongens uit om stage te komen lopen op de uitgeverij. Volgens haar lopen zij net zo hard weg voor de inhoud als uitgevers voor de vorm.

De sprekers worden het niet eens over de rol van de uitgever. Paris vindt dat uitgevers een vertegenwoordigende functie hebben: ze maken veel auteurs wie zie zijn. Ook helpen zij de lezer met het vinden van het juiste boek. “Hoe moeten mensen nog boeken selecteren als er geen uitgeverijen en boekhandels meer zijn?” Klöpping vindt deze vraag shockerend: mensen vinden zelf wel wat ze willen lezen, net zoals je in de muziek “geen top-40 blaadje van de Free Record Shop meer nodig hebt”. Heijthuijsen kan zelf wel genoeg content op internet vinden, maar wil hier graag voor betalen, volgens het bibliotheeksysteem, en niet voor elke krantenapp apart.

Maarten Asscher (Athenaeum) ziet een lastige toekomst voor de boekhandel. Als boekhandelaar in universiteitsstad Amsterdam, vindt hij het essentieel de verbinding te leggen tussen wetenschap en literaire cultuur. Door het loslaten van de vaste boekenprijs voor studieboeken, voorspelt hij dat deze discipline gaat verdwijnen uit de boekhandel, en daar wordt de boekencultuur mee te kort gedaan.

Boekhandelaar Fabian Paagman ziet de toekomst positief in, al voorspelt hij dat in Den Haag als je niet oppast de boekcultuur alleen nog maar in musea te vinden is. Toch zijn er volgens hem veel voorbeelden van (kwaliteits)boekhandelaren die goed inspelen op de huidige ontwikkelingen, en bijvoorbeeld de boekhandel presenteren als café waar je zelf kunt schrijven, publiceren en verkopen. Veel boekhandelaren kunnen dus wél garen spinnen bij de digitalisering, als je maar blijft innoveren en investeren. “De boekhandelaar kan in de toekomst ook auto’s verkopen”.

Hoogleraar Boekwetenschap Lisa Kuitert vertelt over verschillende royaltypercentages voor auteurs per vorm waarin de tekst wordt gepubliceerd. Ze vraagt zich af wie straks nog bepaalt wat een boek is. We krijgen steeds meer community-achtige groepen: we putten voor onze boekentips uit ons netwerk. Eigenlijk vindt Kuitert dat een beetje een verschraling, er is volgens haar toch een kwaliteitsoordeel nodig.

Vervolgens staan schrijvers Christiaan Weijts en Ivo Victora tegenover elkaar. Weijts wilde het liefst helemaal off-line schrijven, maar merkte dat het karakter van zijn digitale omgeving hem ertoe zette kortere teksten te schrijven: dat hoofdstuk van 20 pagina’s toch maar opdelen in enkele kortere hoofdstukken.

Volgens Victoria gaat het over digitalisering in zijn algemeenheid; álle aspecten van de literaire infrastructuur veranderen. De meerwaarde van de uitgeverij staat op de helling. Wanneer uitgeverijen weinig kennis hebben van digitale media en online marketing, en de redacteurs te druk zijn, dan kun je je afvragen hoe zinvol het nog is voor een auteur om een samenwerking aan te gaan met een uitgever. Weijts had het toch niet alleen gekund: als hij zijn tekst zelf had gepubliceerd, was hij volgens hem niet gelezen.

Victoria kreeg kritiek op de iPad app van zijn roman, omdat hij niet alle mogelijkheden zou hebben benut. Toch moet je daar volgens hem goed over nadenken: de kracht van de roman schuilt in het weglaten, dus moet je dat bij een e-boek ook doen, anders wordt het een compleet ander product, zoals een verfilming of een toneelbewerking. Wel biedt het e-book volgens Victoria veel nieuwe mogelijkheden om het boek ‘uit te rollen’, zoals het videodagboek wat hij toevoegde. Weijts: “Dit zijn leuke marketingdingetjes, maar het blijven trucjes die uiteindelijk overbodig en pervers zijn.”

Vervolgens is Bastiaan Bommeljé aan het woord, naar aanleiding van zijn vele functies in het boekenvak. “Jullie hadden net zo goed alleen mij kunnen uitnodigen, want ik kan de problematiek van alle kanten belichten”. Hij ziet een onderscheid in verschillende boeken, die elk een verschillende relatie tot de digitale wereld hebben, met een verschillend verdienmodel. Beide vormen zullen complementair zijn volgens hem, maar bijvoorbeeld voor de wetenschap biedt het e-book veel meer mogelijkheden. Het werkelijke probleem van deze tijd vindt hij de ontlezing. Vooral begrijpend lezen wordt in Nederland steeds minder gedaan.

Kiene Brillenburg Wurth (universitair hoofddocent vergelijkende literatuurwetenschap) signaleert steeds meer een boetiekcultuur. Volgens haar is de roman de afgelopen jaren juist opgebloeid, en is de toekomst voor schrijvers die de grenzen van het internet opzoeken. “Het is heel dom om te denken dat het ene medium het ander vervangt.”

Bommeljé: “De meerwaarde van uitgeverijen is het tégenhouden van schrijvers en boeken; wij zijn de shit threshold die een tsunami aan ongeredigeerde teksten tegenhoudt.” In het afsluitende plenaire debat pleit een 16-jarige blogger juist voor wisdom of the crowd. “Ik heb maar één keer in mijn leven een boek gekocht, en dat is omdat iedereen op Facebook er enthousiast over was”. De oudere generatie ziet dat somberder in: kijk wat er op televisie gebeurt.

De toekomst zal uitwijzen hoe het boekenvak uiteindelijk gaat veranderen. De 16-jarige kreeg uiteindelijk van Isolde Hallensleben het eerste exemplaar van de Ramsj! bundeling essays: de meningen van over de veranderingen in het literaire veld. In deze spraakmakende bundel zetten schrijvers Ivo Victoria en Martijn Brugman, politicus Guy Verhofstadt, grafisch kunstenaar Kasper Andreasen, festivalmaker Joost Heijthuijsen en promovenda Inge van de Ven hun ideeën en verwachtingen uiteen. Ze gaan in niet alleen in op de nieuwe rol van het papieren boek, de uitgeverij en de bibliotheek, ze bespreken ook de nieuwe manieren waarop we onze menselijke behoefte aan het produceren en consumeren van verhalen zullen bevredigen.

Deze avond was het startschot voor meer discussie. Het debat in de Rode Hoed en de publicatie van Guy Verhofstadts Ramsj-essay in de Volkskrant lokte reacties uit van onder andere Francisco van Jole en Joost Baars op Joop.nl, en van Gerrit Komrij op ncr.nl. Geef úw reactie onderaan dit bericht, of op de Facebookpagina van Ramsj of twitter mee met #ramsj!

Bestel de Ramsj essays (€ 12,50 incl. verzenden) »
Meer over de Wintertuinproductie Ramsj »

Deel deze pagina met jouw wereld.

•